واژه نامه اصطلاحات ساعت مچی
اصطلاحات تخصصی مربوط به ساعت ها نیز مانند خودرو و کامپیوتر، تقریباً به پیچیدگی همان ماشین الاتی است که موجب کار کردن آنها میشود. بسیاری از ساعت بازان دائماً اصطلاحاتی نظیر کالیبر (سیستم حرکتی ساعت)، نوسانات و کامپلیکیشن را بدون توجه به معنای آنها برای افراد غیرمتخصص در مباحث مروبط به ساعت، به کار میبرند. آنها همچنین اصطلاحات تخصصی سادهای نیز بکار میبرند که بیشتر معنای جواهر میدهد و از لغات در ظاهر ترسناکی استفاده میکنند که در اصل بسیار ساده هستند. برای یک وقت شناس تازه کار یک فرهنگ لغات ساده میتواند به از بین بردن سردرگمی کمک کند. این فرهنگ لغات را به عنوان مرجع خود در نظر بگیرید.
اتوماتیک: یک ساعت مکانیکی که به جای پیچاندن دسته کوک، با حرکت مچ دست دارنده ی آن کوک میشود. حرکات مچ دست موجب حرکت وزنه تعادل ساعت (که روتور نامیده میشود) میگردد که در پی آن به فنر اصلی ساعت نیرو وارد شده و چرخ دنده ی ساعت به چرخش در میآید.
رقاصک ساعت: یک چرخ وزن دار که با یک سرعت ثابت به نوسان درمی آید (معمولاً یک نوسان در کسری از ثانیه) و متعاقباً چرخ دنده ی ساعت را به حرکت در آورده و اجازه میدهد عقربه های ساعت به سمت جلو حرکت کنند.
فنر تعادل: یک فنر ظریف است (معمولاً از جنس فلزاست ولی گاهی از سیلیکون نیز ساخته میشود) که به رقاصک ساعت متصل بوده و سرعت نوسانات رقاصک را تنظیم میکند و اکثراً به آن فنر رقاصک نیز میگویند.
جعبه فنر ساعت: یک محفظه ی بسته استوانهای شکل دندانه دار است که حاوی فنر اصلی ساعت است و انرژی ذخیره شده ساعت را در خود نگه میدارد. انرژی ذخیره شده ساعت با اضافه کردن جعبه فنر اضافی میتواند بیشتر شود.
بازل (حلقه دور صفحه): یک حلقه فلزی (گاهی سرامیکی) است که صفحه شیشهای روی ساعت را محاصره میکند. معمولاً این حقله ها قابلیت چرخیدن بر روی صفحه ساعت (معمولاً ساعت غواصی) را دارند و دارای مقیاس اندازه گیری زمان و عوامل دیگر میباشد. بعضی از این حلقه ها ثابت بوده و یا فاقد مقیاس اندازه گیری هستند و صرفاً جنبه ی تزئینی دارند.
پل: صفحه یا میلهای که به صفحه اصلی ساعت وصل شده و یک قابی را تشکیل میدهد که در ساعت های مکانیکی اجزاء درونی ساعت را در خود جای میدهد.
کالیبر: مترادف نیروی محرکه و یا موتور ساعت است و اکثراً زمانی این واژه به کار میرود که سازنده ساعت برای موتور آن یک مدل خاص را نامگذاری کند.
قاب پشتی: قسمت پشتی ساعت که برای دسترسی به قسمت های داخلی ساعت قابل برداشته شدن است.
ساعت کرنوگراف: نوعی از ساعت که علاوه بر نشان دادن زمان معمولی یک کرنومتر شمار اضافه هم دارد. یک ساعت کرنوگراف میتواند مکانیکی، کوارتز یا ترکیبی از این دو باشد. این ساعت از طریق چند مهره برجسته اطراف قاب ساعت فعال میشود.
کرنومتر: نوعی از ساعت که مستقلاً توسط مؤسسه رسمی سنجش کرنومتر در کشور سوییس یا سایر مراکز رسمی در کشورهای دیگر مورد آزمایش قرار گرفته است. در حالت دوم، این ساعت ها در یک دوره ی چند روزه در شش حالت مختلف و در 3 دمای متفاوت مورد آزمایش قرار گرفته و باید در ساعت های مکانیکی روزانه بین -4/+6 ثانیه و در ساعت های کوارتز روزانه +-0/7 ثانیه عملکردشان صحیح باشد.
کامپلیکیشن (قابلیت های اضافی): یک قابلیت اضافی است که چیزی فراتر از ساعت را نشان میدهد مثل زمان سنج، تقویم یا ماه شمار. این قابلیت های اضافی نیازمند قطعات بیشتری در ساعت میباشند و همین موجب پیچیدگی بیشتر ساختار و گرانتر بودن قیمت آنها میشود.
دسته کوک: یک دکمه ی کوچک در یک طرف قاب ساعت بوده که از آن برای تنظیم کردن زمان و تاریخ استفاده میشود و اگر ساعت مکانیکی شما اتوماتیک نباشد، از آن برای کوک کردن ساعت استفاده میشود.
کریستال: محافظ شیشهای که صفحه ی ساعت را پوشش میدهد و از یاقوت کبود مصنوعی، اکریلیک و یا شیشه ساخته میشود. یاقوت کبود مصنوعی گران ترین نوع برای تولید این جنس است اما به طور قابل ملاحظهای نسبت به اکریلیک و شیشه در مقابل خراشیدگی مقاوم تر است.
قلاب: نوعی از سگک بند ساعت است که بر روی خود تا شده و سپس بسته میشود. این قلاب باعث میشود پوشیدن و درآوردن بند ساعت راحت تر شود همچنین از سابیده شدن و کش آمدن بند چرمی ساعت نیز جلوگیری میکند.
نمایشگر اعداد: که به آن صفحه ساعت نیز میگویند. این صفحه، زمان، سایر مشخصات عددی، نشانه ها و عقربه های ساعت را نشان میدهد.
ساعت غواصی: این ساعت نوعی ساعت ضد آب است اما هر ساعت ضد آبی لزوماً ساعت غواصی نیست. ساعت های غواصی واقعی باید واجد یک سری شرایط خاص استاندارد غواصی مثل ایزو 6425 باشند که برای کسب این استاندارد ویژگی هایی چون مقاوم بودن در برابر آب تا عمق 200 متری، بازل چرخشی یک جهته و مدل خاصی از درخشندگی لازم است.
چرخ دنگ: یکی از اجزاء داخلی ساعت های مکانیکی است که نیرو را از کوک ساعت از طریق به حرکت درآوردن چرخ تعادل با یک سرعت یکنواخت، به موتورعقربه ثانیه شمار منتقل میکند. اکثر ساعت های مدرن از اهرم چرخ دنگ استفاده میکنند که شامل چرخ دنده فرار و یک اهرم همراه با صفحه است. چرخ دنده فرار به جعبه چرخ دنده متصل است (که انرژی را از فنر اصلی دریافت میکند) و این اهرم و صفحه ها چرخ دنده فرار را با یک سرعت ثابت قفل و آزاد میکنند. این قطعه، باعث صدای تیک تیک ساعت است.
قاب پشتی نمایشگر: که به آن قاب پشتی روباز هم میگویند، یک قاب شفاف در پشت ساعت است که اجزاء درونی موتورساعت را در معرض نمایش میگذارد.
ضربان: سرعت تیک تیک کردن ساعت را میگویند. این سرعت به وسیله محاسبه تعداد لرزش در هر ساعت یا hertz قابل اندازه گیری است. اکثر ساعت های مکانیکی مدرن مرغوب 28800 لرزش در هر ساعت (4hz) دارند. ساعت هایی که تعداد ضربانشان 36000 یا بیشتر است ((5hz، ساعت های پرتپش در نظر گرفته میشوند. این ضربان ساعت توسط نوسانات رقاصک کنترل میشود.
کرنوگراف بازگشتی: نوعی از کرنوگراف (زمان سنج) است که میتواند بدون متوقف کردن عملکرد زمان سنج اصلی (که در زمان سنج های معمولی این عمل ضروری است)، مجدداً تنظیم گردد. این ویژگی برای خلبانان و سایر افرادی که نیاز دارند در مدت زمان کوتاهی چندین زمان مختلف را ضبط کنند، مفید است.
واشر: یک حقله ساخته شده از لاستیک، نئوپرن یا فلز است که برای پر کردن فضاهای خالی میان قاب اصلی ، قاب پشتی، صفحه شیشهای و دسته کوک ساعت به کار میرود تا از ورود آب یا گرد و غبار به داخل موتور ساعت و ایجاد آسیب به آن جلوگیری کند.
چرخ دنده ها: مجموعهای از دنده ها که نیرو را از شاه فنر به چرخ دنگ منتقل میکنند.
GMT: اگرچه این اصطلاح مخفف ساعت جهانی گرینویچ میباشد (Greenwich Mean Time) ، ساعتی که از آن به عنوان ساعت GMT یاد میشود، قابلیت دنبال کردن دو منطقه زمانی جدا را به صورت همزمان دارد. این ساعت ابتدا توسط رولکس برای ملوانان در دهه 50 میلادی ساخته شده است و به ویژه برای افرادی که به طور مداوم پرواز میکنند مفید است.
گیلوش: یک سری طرح های تزئینی حکاکی شده شامل چندین خط درهم تنیده ی پیچیده است که معمولاً بر روی صفحه نمایشگر ساعت قرار دارند.
قطع کننده ثانیه: که متوقف کننده ثانیه نیز نامیده میشود، عملکردی است که در آن با بیرون کشیدن دسته کوک ساعت، عقربه ثانیه شمار متوقف میشود. این عملکرد موجب میشود تا تنظیم کردن ساعت با ساعت های دیگر آسان گردد.
محرک دستی: به ساعت های مکانیکی اشاره میکند که به طور اتوماتیک کار نمی کنند. در این ساعت ها برای به کار انداختن شاه فنر باید دسته کوک را به شکل دستی چرخاند.
Haute Horlogerie: واژهای فرانسوی که در انگلیسی به معنای هنر ساعت سازی است. از این واژه برای متمایز ساختن انواع ساعت یا ساعت سازانی به کار میرود که نسبت به سایرین دارای مهارت بالایی در زمینه طراحی ساعت هستند و همچنین در تولید و به پایان رساندن این پروسه از خود نوع آوری های تخصصی بروز داده اند.
ساعت سازی: به علم یا هنر محاسبه زمان اطلاق میشود.
ساعت هوشمند ترکیبی: نوعی از ساعت است که دارای صفحه نمایش طراحی شده به سبک کلاسیک بوده (معمولاً از نوع کوارتز) اما برخی کارایی های هوشمند دیجیتال را نیز دارد من جمله پیگیری فعالیت ها و اطلاع رسانی.
شاخص ها: علامت های روی صفحه نمایشگر ساعت که به جای نشان دادن اعداد زمان را نشان میدهند. در ساعت های مرغوب تر این نشانه ها به جای آنکه روی صفحه چاپ شوند، به آن چسبیده میشوند.
جواهرات: یاقوت های مصنوعی (گاهی یاقوت کبود مصنوعی) که به عنوان یاتاقان برای سنگین ترین قسمت موتور ساعت استفاده میشود تا اصطکاک میان اجزاء متحرک موتور را کاهش داده و طول عمر موتور ساعت را افزایش دهد. این جواهرات نسبت به فلزات، سطح صیقلی تری دارند. به عنوان مثال ضریب اصطکاک بین دو قطعه ی فلزی برابر با 0.58 است در حالی که ضریب اصطکاک میان یاقوت کبود بر روی فلز برابر با 0.15 میباشد. از جواهرات فقط برای افزایش بهتر عملکرد موتور استفاده میشود نه برای تزئینات.
آویز: قطعات بیرون زده ی فلزی در بالا و پایین بدنه ساعت که محل اتصال بند ساعت به بدنه ی اصلی است. دو طرف پایین این قطعات یک میله ی فنر دار را نگه میدارد که بند های ساعت را در جای خود محکم میکند.
درخشش: که به طور محاوره به آن لوم میگویند، نوری است که توسط اعداد و اجزاء و عقربه های روکش شده با نوعی مواد نور افشان ساطع میشود. در مدل های اولیه ساعت از رادیوم های رادیواکتیو برای ایجاد این درخشش استفاده میشده است اما در مدل های جدید ساعت از مواد نورافشان غیر رادیواکتیوی مثل استرانسیوم آلومینات استفاده میکنند.
خاصیت آهن ربایی: اجزاء فلزی داخل ساعت میتوانند در مواجه با یک میدان مغناطیسی خاصیت آهن ربایی پیدا کرده و موجب بروز خطاهای بسیاری در عملکرد ساعت شوند. این اتفاق اکثراً زمانی رخ میدهد که چرخ دنگ خاصیت مغناطیسی پیدا کرده و به خودش میچسبد و موجب میشود ساعت سریع تر از حد معمول کار کند. خوشبختانه این این مشکل میتواند به سرعت و به راحتی در ساعت سازی و یا در منزل رفع شود. اگرچه این این مشکل به اندازه کافی بزرگی هست اما بعضی از ساعت سازان خبره از جعبه های ظریف فلزی برای محافظت از موتور ساعت در برابر میدان مغناطیسی استفاده میکنند و یا چرخ دنگ های سیلیکونی که امکان مغناطیسی شدن ندارند به کار میبرند.
صفحه اصلی: صفحه پایهای که تمام اجزاء موتور ساعت های مکانیکی بر روی آن سوار میشوند.
شاه فنر: یک فنر لولهای که با کوک شدن ساعت جمع شده و انرژی ساعت را ذخیره میکند و فشار ناشی از باز شدن این فنر ساعت را به کار میاندازد. این فنر در یک محفظه ی کوچک استوانهای به نام بارل قرار دارد.
کارخانه ساعت سازی (Manufacture d’Horologie): اصطلاحی فرانسوی که معمولاً به شکل خلاصه تولید نامیده میشود، به شرکت سازنده ی ساعت اطلاق میگردد که به جای اینکه قطعات ساخته شده توسط سازنده های دیگر را بر روی هم سوار کند، تمام اجزاء ساعت های خود را (از جمله موتور)، در محل تولیدی خودش میسازد.
موتور ساعت: مکانیزم داخلی ساعت که میتواند مکانیکی (خودکار یا کوکی) و یا کوارتز (باطری) باشد. بیشتر سازنده های ساعت به موتور و نیروی محرکه ساعت خود کالیبر میگویند. در موتورهای مکانیکی قطعات اصلی شامل فنر اصلی، چرخ دنده ها، چرخ دنگ و چرخ تعادل میباشند و در موتورهای کوارتز قطعات اصلی شامل باتری، مدار میکروچیپ، روکش شیشهای کوارتز و موتور پلهای هستند. اکثر موتورهای مرغوب (چه مکانیکی و چه کوارتز) در کشور سوئیس ساخته میشوند چه توسط خود سازندگان برند های ساعت و چه توسط موتور سازان بزرگ مثل ETA و VALJOUX. اگرچه شرکت های ژاپنی و چینی نیز صنعت پر رونق ساعت سازی مخصوص به خود را دارند.
ذخیره انرژی: مدت زمانی که یک ساعت مکانیکی بعد از کوک شدن کامل میتواند کار کند. اکثر ساعت های غیر پیشرفته ذخیره انرژی در حدود 40 ساعت دارند و این در حالی است که ساعت های پیشرفته میتوانند تا چند روز کار کنند. گاهی اوقات ساعت ها دارای بخش سنجش انرژی هستند که نشان میدهد ساعت چقدر کوک شده است.
هل دهنده: دکمهای در ساعت های کرنوگراف وجود دارد که میتواند مکانیزم کرنوگراف را شروع، متوقف و مجدداً تنظیم کند. اکثر ساعت های کرنوگراف دو دکمه ی هل دهنده دارند. یکی برای شروع و متوقف کردن کرونوگراف و دیگری برای تنظیم مجدد آن.
کوارتز: ساعت کوارتز یک ساعت باتری دار است. این باتری از طریق مدار میکروچیپ سیگنال را به یک قطعه کوارتز شیشهای ارسال میکند که باعث ایجاد لرزش با یک ریتم دقیق میشود. این لرزش ها عملکرد موتور پلهای ساعت را تنظیم میکنند که در نهایت موجب حرکت عقربه های ساعت میشود. ساعت های کوارتز در مقایسه با همتای مکانیکی خود، دقیق تر، قابل اعتمادتر و ارزان تر هستند. این در حالی است که طرفداران ساعت های مکانیکی، این ساعت ها را به دلیل اجزاء داخلی ساده ترشان چندان جذاب نمی دانند.
کرنوگراف Rattrapante: که به آن کرنوگراف دوتایی و یا کرنوگراف ثانیه جدا نیز میگویند، نوعی از ساعت است که یک عقربه ثانیه شمار و یک دکمه تنظیم اضافه بر کرنوگراف معمولی دارد. این عقربه ثانیه شمار اضافه به طور همزمان با ثانیه شمار معمولی به حرکت درمی آید اما متوقف شدنش به وسیله همان دکمه تنظیم اضافه است و به فرد این امکان را میدهد که دو زمان مختلف را به طور همزمان ضبط کند.
تکرارکننده: یک قابلیت ارزشمند که با فشردن دکمه ی روی قاب اصلی ساعت برای نشان دادن زمان، صدا تولید میکند.
معکوس کننده: مشخصهای که بر روی صفحه نمایشگرساعت به جای ترسیم یک دایره کامل بخشی از آن را ترسیم میکند. وقتی این قطعه یک دور کامل دایره را طی میکند، با حرکت معکوس مجدداً بر روی نقطه صفر تنظیم میشود و اکثراً برای نشان دادن ساعت، دقیقه و یا تاریخ استفاده میشود.
سیلیکون: استفاده از این ماده ی شبه فلز امروزه در ساعت سازی خصوصاً در ساختن فنر تعادل و چرخ دنگ در حال شایع شدن است. این شایع شدن به این دلیل است که سیلیکون برعکس فلز در مقابل تغییرات دما و تغییرات مغناطیسی واکنش نشان نمی دهد و به روغن کاری نیز نیاز ندارد. در نتیجه ساعت های دارای اجزاء سیلیکونی برخلاف دیگر ساعت های دارای اجزاء فلزی، دقیق تر، قابل اطمینان تر و در مقابل تغییرات مغناطیسی مقاوم تر هستند.
اسکلتی: همانند قاب های نمایشگر، اجزاء داخلی ساعت در این نوع نیز قابل مشاهده میباشند و به این دلیل که در این مدل، صفحه نمایشگرساعت شفاف و یا برش خورده است، موتورساعت از روی صفحه قابل مشاهده است.
ثانیه شمار: یک صفحه عقربه دار کوچک که جدای از ساعت و دقیقه شمار، ثانیه ها را نشان میدهد.
توربیلون (Tourbillon): نوعی چرخ دنگ که داخل یک محفظه ی چرخشی قرار دارد و برای مقابله با آثار مخرب جاذبه بر روی موتور ساعت عمل میکند. درحالی که موتور برای ساعت های جیبی طراحی شده بود، استفاده از آن در ساعت های مچی نشان دهنده ی قابلیت های زیاد سازندگان ساعت است و به همین دلیل برای این نوع ساعت ها بهای خیلی زیادی مطالبه میشود.
کوک کننده: جعبه یا محفظهای که به آرامی ساعت اتوماتیک را میچرخاند تا زمانی که ساعت در دست قرار ندارد، فنر اصلی کاملاً کوک شود.
زمان سنج جهانی: نوعی ساعت با صفحه نمایشگر اعداد که میتوان آن را برای نمایش 24 منطقه زمانی مختلف که توسط 24 کلان شهر در دنیا ارائه میشوند، تنظیم کرد.
