رولکس ساب‌مارینر (Rolex Submariner) رو میشه گفت احتمالاً افسانه‌ای‌ترین ساعت لوکس تاریخه. از اولین باری که سال 1953 رونمایی شد، طراحی‌اش تقریباً دست‌نخورده باقی مونده. همینم یکی از دلایلیه که با گذشت این همه سال، ذره‌ای از محبوبیتش کم نشده. اما خب، اونایی که حسابی خبره‌ان و عشق ساعت‌باز، دقیقاً می‌دونن کدوم جزئیات ریز و ظریف، ساب‌مارینرهای نسل‌های مختلف رو از هم جدا می‌کنه. صفحه ساعت (Dial) هم بحث‌برانگیزترین و پرحرف‌ترین بخش این ماجراست. تو این مقاله، می‌خوایم چندتا از این صفحه‌های محبوب و خاص رو با هم دقیق‌تر بررسی کنیم.

با وجود اینکه چهارچوب کلی طراحی تقریباً ثابت مونده، رولکس تو این سال‌ها یه عالمه ورژن مختلف از ساب‌مارینر بیرون داده. مثلاً دسته کوک (Crown) تو سایزهای مختلفی استفاده شده، گاهی با محافظ (Crown Guard) و گاهی بدون اون. مدل‌هایی با صفحه‌های معروف به گیلت (Gilt Dials – یعنی نوشته‌ها و جزئیات طلایی روی صفحه مشکی) وجود داشته، بعضیاشون نمایشگر تاریخ داشتن و بعضیا نه. و این لیست همچنان ادامه داره…

برای اینکه کار راحت‌تر بشه و بشه این مدل‌های مختلف رو از هم تشخیص داد، طرفدارای پروپاقرص رولکس برای مدل‌ها و صفحه‌های مختلف، اسم‌های مستعار باحال و بامزه‌ای گذاشتن. رولکس هم که هیچ‌وقت آمار دقیقی از تعداد تولید مدل‌های خاص نمیده – اینم خودش یه بخشی از رمز و راز جذاب این برند تاریخیه.

حالا بریم یه نگاه دقیق‌تر بندازیم به چندتا از جذاب‌ترین صفحه‌های ساب‌مارینر.

یه نکته مهم قبل از شروع: قبل از اینکه فکرتون بره سمت قیمت و بپرسید اینا چندن، باید بگیم که ما عمداً اینجا قیمت دقیقی نیاوردیم. چرا؟ چون قیمت این مدل‌ها – مخصوصاً این صفحه‌های خاص – خیلی متغیره و به عواملی مثل کمیابی صفحه یا مدل، وضعیت خود ساعت (چقدر تمیز و سالمه) و کامل بودن متعلقاتش (جعبه، دفترچه، کارت گارانتی و…) بستگی داره و می‌تونه زمین تا آسمون فرق کنه.

صفحه دو خطی (The Two-Liner Dial)

صفحه «دو خطی» اسمش رو از دو خط نوشته‌ای گرفته که در نیمه پایینی صفحه‌اش داره. وقتی ساب‌مارینر رفرنس 6204 در سال 1953 عرضه شد، فقط یه خط نوشته با اسم مدل (“Submariner”) روی صفحه داشت. کمی بعد، رفرنس 6536/1 اومد که تو یه خط اضافه، میزان مقاومت در برابر آب هم نوشته شده بود: “100/330”. البته لوگوی رولکس و نوشته‌ی “Oyster Perpetual” از همون اول بسم‌الله، جزء جدانشدنی همه صفحه‌های ساب‌مارینر بودن.

سال 1956، رولکس مدلی با دسته کوک بزرگ‌تر به اسم “Big Crown” و با رفرنس 6538 معرفی کرد. این ساعت شاید برای بعضی‌ها به عنوان «ساب‌مارینر اصلی جیمز باند» شناخته شده‌تر باشه. شان کانری (Sean Connery) این رفرنس رو در نقش جیمز باند تو فیلم «دکتر نو» (Dr. No) سال 1962 به دستش بست و با همین کار، یه افسانه ساخت. این اولین ساب‌مارینری بود که علاوه بر نسخه دو خطی، یه نسخه «چهار خطی» (Four-Liner) هم داشت. رفرنس 6538 چهار خطی، این نوشته‌ها رو داشت: “200m = 660ft / Submariner / Officially Certified / Chronometer”.

بعدها رولکس هم مدل‌های دو خطی و هم چهار خطی با نوشته‌های متفاوت تولید کرد. این نوشته‌ها مقاومت بیشتر در برابر آب و گواهی‌نامه “Superlative Chronometer / Officially Certified” (به معنی کرونومتر فوق‌العاده دقیق با تاییدیه رسمی) رو نشون می‌دادن.

وقتی امروزه از «دو خطی» حرف می‌زنیم، معمولاً منظورمون دو مدل خاص ساب‌مارینره: رفرنس 14060 که از 1990 تا 2002 تولید شد و جانشینش، رفرنس 14060M. مدل دوم سال 2002 معرفی شد و تا سال 2007 فقط به صورت دو خطی تولید می‌شد. بعد از اینکه این مدل تونست گواهی‌نامه سخت‌گیرانه کرونومتر رو بگیره، رولکس از سال 2007 دو خط جدید بهش اضافه کرد: “Superlative Chronometer / Officially Certified”. تولید این ساعت در نهایت سال 2012 متوقف شد.

محبوبیت رفرنس‌های 14060 و 14060M بیشتر به خاطر شباهت‌شون به مدل‌های کلاسیک ساب‌مارینر دهه 1960 هست. به همین دلیل، بهشون لقب «آخرین ساب‌مارینرهای کلاسیک» رو هم دادن.

صفحه با اسم دوگانه یا صفحه تیفانی (The Double-Name Dial or Tiffany Dial)

صفحه معروف به «تیفانی» (Tiffany) مختص یه مدل خاص رولکس نیست. اواخر دهه 1950، جواهرفروشی معروف نیویورکی، «تیفانی اند کو» (Tiffany & Co.) و رولکس با هم شریک شدن تا ساعت‌هایی رو بفروشن که اسم هر دو شرکت روشون حک شده باشه. این همکاری منطقی به نظر می‌رسه، چون هر دو برند جزو مهم‌ترین نام‌ها تو دنیای کالاهای لوکس هستن. تیفانی اند کو لوگوی خودش رو روی تمام ساعت‌های رولکسی که تو فروشگاهشون در خیابان پنجم (Fifth Avenue) می‌فروختن، اضافه می‌کرد. پس صفحه‌های با لوگوی تیفانی فقط مخصوص ساب‌مارینر نیستن.

در مورد ساب‌مارینرهای با دو برند، نوشته “Tiffany & Co.” بالای اسم مدل “Submariner” اضافه می‌شد. نتیجه‌اش یه صفحه با پنج خط نوشته بالای ساعت 6 بود. همکاری رولکس و تیفانی اند کو حدود سال 1990 تموم شد. از اون موقع، تقاضا برای ساب‌مارینرهای با صفحه تیفانی حسابی رفته بالا و خیلی کمیاب و گرون شدن.

صفحه تروپیکال (The Tropical Dial)

صفحه‌های معروف به «تروپیکال» (Tropical) هم روی مدل‌های مختلف رولکس دیده میشن. این صفحه‌ها در واقع اسمشون رو از یه اشکال در تولید گرفتن! یه نقص شیمیایی جزئی باعث می‌شد که این صفحه‌ها به خاطر عوامل محیطی، مخصوصاً قرار گرفتن در معرض اشعه UV خورشید، تغییر رنگ بدن.

صفحه‌های تروپیکال به شکل خیلی زیبایی از مشکی به قهوه‌ای تغییر رنگ میدن. هر کدوم از این صفحه‌ها منحصر به فرد و غیرقابل جایگزینی هستن. وقتی تو نور روز بهشون نگاه می‌کنید، بسته به زاویه و شدت نور، طیف‌های مختلفی از رنگ قهوه‌ای رو نشون میدن که واقعاً جذابه.

هشدار: بعضی از فروشنده‌های نه‌چندان معتبر سعی می‌کنن این تغییر رنگ رو به صورت مصنوعی ایجاد کنن تا ارزش ساعت رو بالا ببرن. این صفحه‌ها تقلبی هستن و ارزشی ندارن. برای همین خیلی مهمه که موقع خرید هر ساعتی، مخصوصاً مدل‌های وینتیج، حتماً به اصالت صفحه دقت کنید و از جای مطمئن خرید کنید.

صفحه ماکسی (The Maxi Dial)

اصطلاح «ماکسی دایال» (Maxi Dial) در واقع به یه سری از صفحه‌ها اشاره داره که تو ساب‌مارینر رفرنس 5513 استفاده شدن. پنج نوع مختلف صفحه ماکسی وجود داره، از Mk1 تا Mk5 (مارک 1 تا مارک 5). این سری از صفحه‌ها از سال 1976 تا 1984 تولید شدن. قبل از اینکه ببینیم فرقشون چیه، ببینیم چه چیزای مشترکی دارن.

همه صفحه‌های ماکسی، ایندکس‌های ساعت (نشانگرهای ساعت) بزرگ‌تری دارن تا خوانایی بهتری داشته باشن، مخصوصاً زیر آب. چون ساب‌مارینر یه ساعت غواصیه، خوانایی همیشه براش خیلی مهم بوده. یه ویژگی مشترک دیگه، شکل جدیدتر لوگوی تاج رولکسه که از پایین به بالا پهن‌تر میشه.

بین کلکسیونرها بحث هست که آیا عدد 6 در نوشته میزان مقاومت در برابر آب (مثلاً 660ft) در همه صفحه‌های ماکسی به صورت “Open Six” (یعنی بالای عدد 6 بازه) نوشته شده یا فقط تو بعضی‌هاشون. این جزئیات اغلب با چشم غیرمسلح دیده نمیشه.

حالا بریم سراغ تفاوت‌ها:

• تو مدل Mk1، میزان مقاومت در برابر آب (مثلاً 200m=660ft) بالای اسم مدل “Submariner” نوشته شده.
• تو تمام صفحه‌های ماکسی بعدی (Mk2 تا Mk5)، این قضیه برعکسه؛ یعنی اسم “Submariner” بالاتر از میزان مقاومت در برابر آب قرار داره.
• تفاوت‌های دیگه‌ای هم تو فونت‌های استفاده شده و محل قرارگیری و اندازه نوشته “Submariner” وجود داره.

در کل، شباهت‌های صفحه‌های ماکسی بیشتر از تفاوت‌هاشونه. با این حال، دقت کردن به این جزئیات ریز برای عشق ساعت‌بازها خیلی هیجان‌انگیزه.

صفحه اکسپلورر (The Explorer Dial)

یه مدل خیلی کمیاب از ساب‌مارینر که کمتر کسی ازش خبر داره، مدلی با صفحه «اکسپلورر» هست. این مدل به جای ایندکس‌های معمول، اعداد عربی (3، 6 و 9) رو در موقعیت‌های ساعت سه، شش و نه داره. طبیعتاً این ساب‌مارینر تاریخ‌شمار نداره و برای همین شبیه مدل «رولکس اکسپلورر» (Rolex Explorer) میشه. این مدل کمیاب با رفرنس 6200 شناخته میشه و سال 1954 عرضه شده.

عقربه ساعت‌شمارش هم خیلی بلندتر از مدل‌های بعدی ساب‌مارینره و مثل رفرنس 6538 که بالاتر گفتیم، یه دسته کوک بزرگ (Big Crown) بدون محافظ داره. نمیشه با اطمینان گفت دقیقاً چقدر این مدل کمیابه، اما صحبت از فقط چند صد عدده که خب طبیعتاً به رمز و راز و جذابیتش بین کلکسیونرها اضافه می‌کنه.

راستی، سایز این ساب‌مارینر هم یه کم غیرمعموله: 37 میلی‌متر. هرچند خیلی از طرفدارای برند دوست دارن یه ساب‌مارینر کوچیک‌تر یا “Little Sub” هم تولید بشه. شایعاتی هم هست که شاید تو نمایشگاه «واچز اند واندرز» (Watches and Wonders) سال 2025 یه نسخه کوچیک‌تر معرفی بشه. باید صبر کنیم ببینیم چی میشه…

صفحه سبز هالک (The Green “Hulk” Dial)

اگرچه «هالک» (Hulk) یه مدل وینتیج کمیاب با خطای تولید جالب نیست، اما به نظرمون این مدل صفحه هم باید تو این لیست باشه. چون نسخه سبز ساب‌مارینر خودش یه پدیده و یه مدل کالت (cult classic) به حساب میاد.

رفرنس 116610LV سال 2010 معرفی شد و تا 2020 تولید شد و بعد جاش رو به رفرنس 126610LV داد. لقبش هم که مشخصه از کجا اومده: صفحه سبز و بزل (زه دور شیشه) سبزرنگ و جذابش. رنگ سبز روی مدل‌های دیگه رولکس مثل دیت‌جاست (Datejust) و اویستر پرپچوال (Oyster Perpetual) هم استفاده شده و همشون مدل‌های محبوبی هستن.

تا مدت‌ها، رفرنس 116610LV به عنوان «ساعت سرمایه‌گذارها» شناخته می‌شد و اغلب به عنوان نمونه‌ای از افزایش قیمت سریع بعضی ساعت‌ها، مخصوصاً رولکس، ازش یاد می‌کردن. برای همین، یه زمانی کلکسیونرهای واقعی که ساعت رو صرفاً کالای سرمایه‌گذاری نمی‌دیدن، خیلی تحویلش نمی‌گرفتن. اما حالا که بازار یه کم آروم‌تر شده و خیلی از اون سرمایه‌گذارها از بازار خارج شدن، هالک دوباره داره به عنوان یه آیتم کلکسیونی جذاب، محبوبیتش رو به دست میاره.

رد ساب یا ساب قرمز (The Red Sub)

یکی از افسانه‌ای‌ترین صفحه‌های ساب‌مارینر، «رد ساب» (Red Sub) یا ساب قرمز هست. این ساعت – با رفرنس 1680 – اولین ساب‌مارینری بود که نمایشگر تاریخ در موقعیت ساعت 3 داشت. یه عدسی ذره‌بینی به اسم «سایکلوپس» (Cyclops lens) هم روی شیشه قرار داره که تاریخ رو بزرگ‌تر نشون میده و خوندنش راحت‌تر میشه. اینکه این قابلیت زیر آب چقدر مهمه، جای بحث داره! مشخصه که اون دسته از طرفدارای ساب‌مارینر که خیلی متعصب و پیوریست هستن، مدل‌های بدون تاریخ رو ترجیح میدن. با این حال، امروزه ساب‌مارینر دیت (Date) یا همون تاریخ‌دار، حتی از مدل‌های بدون تاریخ هم پرطرفدارتره.

با اینکه خیلی از ساب‌مارینرهای مدرن هم نمایشگر تاریخ بزرگ‌شده دارن، رفرنس 1680 با یه رنگ کوچیک و خاص، خودش رو از بقیه متمایز می‌کنه: نوشته “Submariner” روی صفحه‌اش به رنگ قرمز نوشته شده که تضاد قشنگی با بقیه نوشته‌های سفید و پس‌زمینه مشکی ایجاد می‌کنه.

این ساعت تقریباً از سال 1969 تا 1973 تولید شده. البته مثل خیلی چیزای دیگه در مورد رولکس، سال‌های تولید فقط تخمینیه. بعضی‌ها میگن از 1966 تولید شده یا تا 1975 ادامه داشته. هر چی که هست، این مدل نقش خیلی مهمی تو تاریخ ساب‌مارینر بازی می‌کنه.

حرف آخر

همونطور که گفتیم، این لیست، یه بررسی کامل و جامع از تمام صفحه‌های مختلف ساب‌مارینر نیست. دنیای این صفحه‌ها خیلی وسیع‌تر و پیچیده‌تره. اگه کنجکاو شدین بیشتر بدونین، کلی کتاب و منبع تخصصی تو این زمینه وجود داره که می‌تونین مطالعه کنین. شاید شما هم تو این مسیر، صفحه محبوب و خاص خودتون رو کشف کردین!

اما یادتون باشه، داشتن یکی از این مدل‌های خاص، ارزون تموم نمیشه؛ بالاخره داریم در مورد یکی از افسانه‌ای‌ترین ساعت‌های تمام دوران حرف می‌زنیم!