عینک آفتابی برای کوهنوردی: چرا باید از چشمات توی مسیر‌های پیاده‌روی محافظت کنی؟

خیلی از آدما فکر می‌کنن عینک آفتابی فقط یه وسیله مد و یه چیز اضافیه که فقط باید تو تابستون استفاده بشه. اما متخصصای چشم توصیه می‌کنن که عینک آفتابی رو همیشه دم دست داشته باشیم، مخصوصاً وقتی داریم تو تپه و کوه وقت می‌گذرونیم.

در واقع، عینک آفتابی برای کوهنوردی یه وسیله ضروری به حساب میاد و کلی مدل مختلف هم داره که می‌شه انتخاب کرد.

فرح توپیا، متخصص بینایی‌سنجی و مشاور بالینی انجمن بینایی‌سنج‌ها، میگه: «همون‌طور که اشعه فرابنفش (UV) باعث آسیب و پیری زودرس پوست می‌شه، همین اشعه UV هم می‌تونه تأثیر منفی روی چشم‌ها داشته باشه.»

شارون کوپلند، اپتومتریست توی “فیل گود کانتکتس”، بیشتر درباره خطر اشعه UV توضیح می‌ده. اون میگه که سه نوع اشعه فرابنفش از خورشید ساطع می‌شه: UVA، UVB و UVC.

اون میگه: «اشعه UVC از همه خطرناک‌تره، ولی خوشبختانه لایه جو زمین جذبش می‌کنه و به ما نمی‌رسه و تهدید مستقیمی به حساب نمیاد. اما اشعه‌‌های UVA و UVB می‌تونن اثرات جدی کوتاه‌مدت و بلندمدت روی چشم‌ها و بینایی ما داشته باشن.»

خطر اشعه UV فقط به تابستون محدود نمی‌شه. توپیا میگه: «تو تابستون، وقتی هوا خیلی آفتابی و روشنه، مردم بیشتر یادشون میفته که عینک آفتابی بزنن. اما باید تو زمستون هم به فکر استفاده از عینک باشیم، مخصوصاً برای فعالیت‌‌هایی مثل کوهنوردی و اسکی.»

خطرات اشعه UV و ریسک برای سلامت چشم

کوپلند یه سری از خطرات احتمالی برای سلامتی که در اثر قرار گرفتن در معرض اشعه UV به وجود میان رو لیست می‌کنه:

• تباهی لکه زرد (AMD): اشعه UV می‌تونه باعث شروع تباهی لکه زرد بشه. تو این بیماری، شبکیه چشم آسیب می‌بینه و باعث از دست دادن دید مرکزی می‌شه. این از دست دادن تدریجی بینایی معمولاً با بالا رفتن سن اتفاق میفته، اما قرار گرفتن بیشتر در معرض نور UV می‌تونه این روند رو سریع‌تر کنه.
• آب مروارید: آب مروارید همون ابری شدن عدسی چشمه که دید رو تار می‌کنه و باعث می‌شه نتونیم درست روی اشیا تمرکز کنیم. مطالعات نشون داده که قرار گرفتن در معرض اشعه UVB خطر ابتلا به آب مروارید رو افزایش میده و برای درمانش باید جراحی انجام داد.
• ناخنک: ناخنک یه زائده خوش خیمه که در اثر اشعه UV روی ملتحمه چشم به وجود میاد.
• کراتیت ناشی از نور: کراتیت ناشی از نور معمولاً به خاطر انعکاس اشعه UVB از برف ایجاد می‌شه. در واقع، وقتی چشم مدت کوتاهی در معرض نور شدید قرار بگیره، دچار آفتاب سوختگی می‌شه و باعث تاری دید یا از دست دادن موقت بینایی می‌شه.
• سرطان: یکی دیگه از خطرات احتمالی، سرطان چشم، پلک‌ها و پوست اطرافه.

موقع خرید عینک آفتابی برای کوهنوردی به چه نکاتی دقت کنیم؟

خوشبختانه، چند تا کار هست که می‌تونیم انجام بدیم تا میزان قرار گرفتن چشم‌ها در معرض اشعه UV رو محدود کنیم و ازشون محافظت کنیم. وقتی دنبال بهترین عینک آفتابی برای کوهنوردی یا بهترین عینک آفتابی برای دوییدن در مسیر‌های پیاده‌روی می‌گردیم، کلی فاکتور هست که باید در نظر بگیریم.

مایا تیلور، اپتومتریست تو “ویتبی اند کو”، میگه که اولین و مهم‌ترین فاکتور موقع خرید عینک آفتابی برای ورزش‌‌های فضای باز، از جمله کوهنوردی، اینه که چقدر خوب از چشم‌ها در برابر اشعه UV محافظت می‌کنه.

اون میگه: «بهترین حالت اینه که عینکی با محافظت UV400 داشته باشین که بتونه تا 99 درصد از اشعه‌‌های UVA و UVB رو فیلتر کنه. برای اینکه بفهمین یه عینک محافظت UV داره یا نه، باید روی فریم یا برچسبش دنبال علامت CE یا UV400 بگردین، این علامت نشون میده که عینک با استاندارد‌های اتحادیه اروپا مطابقت داره.»

UV400 به اشعه UV در بالاترین قسمت طیف UV و تا طول موج 400 نانومتر اشاره داره. عینک‌‌هایی که این سطح از محافظت رو دارن، طیف وسیع‌تری رو نسبت به مدل‌‌های CE و استاندارد بریتانیا مسدود می‌کنن و خیلی از متخصصای چشم این مدل عینک‌ها رو بهترین محافظت برای چشم‌ها می‌دونن.

کوپلند اضافه می‌کنه که موقع خرید عینک آفتابی برای کوهنوردی باید به چیز‌های دیگه هم دقت کرد. اون میگه: «عینک‌‌هایی که لنز‌های تیره‌تری دارن، محافظت بیشتری ارائه می‌دن. همچنین، فریم‌‌های دورپیچ و عینک‌‌هایی که نزدیک صورت قرار می‌گیرن، پوشش کاملی از چشم‌ها رو از زوایای مختلف فراهم می‌کنن.»

«برای محافظت بیشتر، می‌تونین عینک‌‌های پلاریزه رو هم در نظر بگیرین. این عینک‌ها از تابش خیره‌کننده و هاله ناشی از انعکاس نور از آب یا برف محافظت می‌کنن. این ویژگی می‌تونه موقع رانندگی هم خیلی مفید باشه.»

جراح پلاستیک چشم، دکتر الیزابت هاوکس، اضافه می‌کنه که اندازه هم مهمه. اون توضیح میده: «من پیشنهاد می‌کنم عینک‌‌های آفتابی بزرگ‌تر رو انتخاب کنین، چون سطح محافظت بیشتری دارن. این عینک‌ها نه تنها از خود چشم محافظت می‌کنن، بلکه از پوست پلک هم محافظت می‌کنن که به خاطر ساختار پیچیده و عملکرد پلک‌ها، یکی از حساس‌ترین قسمت‌‌های صورته.»

«عینک‌‌های آفتابی بزرگ همچنین برای محافظت از پوست اطراف چشم هم مفیدن و از آسیب‌‌های ناشی از نور خورشید، که باعث پیری زودرس و ایجاد چروک‌‌های پنجه کلاغی دور چشم می‌شن، جلوگیری می‌کنن. علاوه بر این، خطر ابتلا به سرطان پوست رو هم کم می‌کنن.»

متخصصان همچنین توصیه می‌کنن که اگه از عینک طبی یا لنز تماسی معمولی استفاده می‌کنین، حتماً موقع خرید فیلتر UV رو هم بهشون اضافه کنین.

لنز‌های عینک آفتابی برای کوهنوردها

انتخاب لنز مناسب برای عینک آفتابی می‌تونه گیج‌کننده باشه. این روزا کلی رنگ، سایه و افکت برای لنزها وجود داره.

دکتر سوزان سارنگاپانی، جراح چشم مشاور در کلینیک “او سی ال ویژن”، میگه: «مهم‌ترین نکته‌ای که باید به یاد داشته باشین اینه که تیره بودن لنز لزوماً به معنی محافظت بهتر در برابر اشعه UV نیست. لنز‌های تیره بیشتر تو شرایط خیلی آفتابی خوب کار می‌کنن، اما تو روز‌های ابری می‌تونن دید رو سخت کنن.»

علاوه بر رتبه بندی UV400، که نشون می‌ده لنزها تو مسدود کردن اشعه‌‌های مضر UV خوب عمل می‌کنن، دسته‌‌های مختلفی برای سایه لنزها وجود داره. برای مثال، برای شرایط آفتابی و مخصوصاً برای کوهنوردی، باید لنز دسته 3 رو در نظر بگیرین.

عدد دسته مربوط به درصد VLT (انتقال نور مرئی) و میزان نوری که لنز اجازه میده ازش عبور کنه، هست. هرچی VLT بالاتر باشه، لنز روشن‌تره و برعکس، هرچی VLT پایین‌تر باشه، لنز تیره‌تره و نور بیشتری رو مسدود می‌کنه.

• دسته 0 (VLT 80-100%): یه لنز شفاف یا خیلی روشن که بیشتر برای محافظت در برابر ضربه استفاده می‌شه. خیلی از عینک‌‌های ایمنی لنز شفاف دارن.
• دسته 1 (VLT 43-80%): معمولاً یه لنز زرد یا رنگ پریده و روشن. این لنز برای شرایط آفتابی مناسب نیست، اما برای شرایط ابری خوبه.
• دسته 2 (18-43%): معمولاً لنز‌های نارنجی، رز، آبی و قرمز. این لنزها برای شرایط نیمه آفتابی خوبن و محافظت خوبی در برابر تابش خیره‌کننده خورشید ارائه میدن.
• دسته 3 (8-18%): برای نور شدید خورشید و رایج‌ترین دسته‌ست، چون تقریباً همه لنز‌های قهوه‌ای و خاکستری، یا دودی، تو دسته 3 قرار می‌گیرن.
• دسته 4 (3-8%): معمولاً لنز‌های خیلی تیره خاکستری یا قهوه‌ای دارن و برای کوهستان یا صحرا، جایی که نور خورشید شدیده و تابش خیره‌کننده زیاده، خیلی خوبن.

دکتر هاوکس، که عضو کالج سلطنتی چشم پزشکان هم هست، اضافه می‌کنه: «چیزی که تو لنز‌های عینک آفتابی دنبالش هستین خیلی بستگی به این داره که برای چه کاری ازشون استفاده می‌کنین. لنز‌های رنگی برای بعضی از ورزش‌ها خوبن، چون شدت نور رو کم می‌کنن و تابش خیره‌کننده رو کاهش میدن که به کم شدن خستگی چشم کمک می‌کنه.»

همچنین، یادتون باشه که اگه تو ارتفاعات بالاتر، نزدیک آب یا برف کوهنوردی می‌کنین، تابش خیره‌کننده و شدت نور خورشید بیشتره، پس بهتره از لنز‌های تیره‌تر استفاده کنین.

یه نکته دیگه هم اینه که لنزها پلاریزه باشن یا نه. لنز‌های پلاریزه تابش خیره‌کننده ناشی از سطوح افقی مثل آب، جاده و برف رو کم می‌کنن.

دکتر هاوکس میگه: «لنز‌های پلاریزه معمولاً گرون‌ترن، اما اگه زیاد رانندگی می‌کنین یا وقت زیادی رو کنار آب می‌گذرونین، ایده‌آل هستن.»

بعضی از برندها تکنولوژی لنز خاص خودشون رو دارن. برای مثال، برند “اوکلی” لنز‌های PRIZM رو به بعضی از عینک‌‌های آفتابی ورزشی خودش اضافه کرده. گفته می‌شه لنز‌های PRIZM دید رو برای محیط‌‌های خاص تنظیم می‌کنن. لنز‌های PRIZM رنگ‌‌هایی رو که چشم بیشتر به جزئیات حساسه، برجسته می‌کنن، که به نوبه خود می‌تونه عملکرد، ایمنی و تجربه کلی شما از دیدن محیط اطرافتون رو بهبود ببخشه.

علاوه بر این، خیلی از آدما رو می‌بینین که لنز‌های آینه‌ای میزنن. تابش خیره‌کننده دلیل اصلی انتخاب عینک‌‌های آفتابی با لنز آینه‌ایه. پس اگه تو شرایط آفتابی رانندگی می‌کنین یا ورزش‌‌های فضای باز انجام میدین، لنز آینه‌ای می‌تونه انتخاب خوبی باشه.

عینک‌‌های آفتابی آینه‌ای این روزا خیلی هم مد شدن و اگه بخواین می‌تونین چشماتون رو پشت لنزها پنهان کنین.

البته لنز‌های آینه‌ای معایبی هم دارن، مثلاً باید بیشتر مراقبشون باشین تا پوشش روشون خراشیده نشه و معمولاً هم یه کم گرون‌تر از لنز‌های رنگی معمولی هستن.

پوشش لنزها چطور؟

موقع خرید عینک آفتابی باکیفیت برای کوهنوردی، از جمله عینک‌‌های طبی، ممکنه ازتون بپرسن که پوشش اضافه هم می‌خواین یا نه. این کار قیمت عینک رو بالا می‌بره، اما اگه با عینکتون خشن برخورد می‌کنین، می‌تونه یه گزینه مفید باشه، البته درباره میزان کارایی بعضی از پوشش‌ها هم تردید‌هایی وجود داره.

دکتر سوزان سارنگاپانی، جراح چشم مشاور در کلینیک “او سی ال ویژن”، میگه: «اگه لنزها خراشیده بشن، ممکنه بعضی از ویژگی‌‌های محافظتیشون رو از دست بدن، مخصوصاً تواناییشون برای مسدود کردن اشعه UV. اگه این اتفاق افتاد، باید عینک رو عوض کنین تا مطمئن بشین که محافظت کافی در برابر اشعه UV ارائه میده.»

«هنوز معلوم نیست که پوشش‌‌های ضد خش چقدر کارایی دارن. بهترین راه برای جلوگیری از خراشیده شدن لنزها اینه که وقتی از عینک استفاده نمی‌کنین، اونو تو یه کیف یا کیسه نرم بذارین. عینک رو همین‌طوری ته کیفتون رها نکنین.»

انتخاب بهترین فریم برای عینک آفتابی کوهنوردی

فریم‌ها و رنگ‌‌های مختلفی برای عینک‌‌های آفتابی وجود داره. اگه کوهنوردی می‌کنین، باید مطمئن بشین که فریم و لنزها راحت هستن. فیت بودن مناسب خیلی مهمه تا بتونین برای مدت طولانی ازشون استفاده کنین.

اگه عینکتون گوش یا بینیتون رو اذیت می‌کنه یا مدام از رو صورتتون میفته، احتمال اینکه ازش استفاده کنین خیلی کم می‌شه.

یه انتخاب محبوب برای عینک آفتابی کوهنوردها، فریم دورپیچه که فیت خوبی روی صورت داره و علاوه بر محافظت در برابر نور خورشید، از باد هم محافظت می‌کنه. جدا از مدل‌‌های دورپیچ، این روزا عینک‌‌های با لنز بزرگ‌تر هم مد شدن که این خیلی خوبه چون قسمت بیشتری از صورت و چشم‌ها رو پوشش می‌دن.

لنز‌های پلی کربنات هم انتخاب خوبی هستن، چون سبک و مقاوم در برابر ضربه‌ان.

همچنین دنبال عینک‌‌هایی با دسته‌‌های پهن در کناره‌ها باشین تا از کناره‌ها هم در برابر نور خورشید محافظت بیشتری ارائه بدن. همچنین، دسته‌‌هایی با نوک لاستیکی یا سیلیکونی و پد‌های بینی راحت هم به ثابت موندن عینک روی صورتتون کمک می‌کنن.

لولا‌هایی که هم به سمت بیرون و هم به سمت داخل باز می‌شن، احتمالاً دوام بیشتری دارن، مخصوصاً اگه عادت دارین که عینکتون رو زیاد در بیارین و بذارین.

در ن‌هایت، اگه تو شرایط سخت‌تری کوهنوردی می‌کنین، عینکی رو انتخاب کنین که محافظ‌‌های کناری و پل بینی داشته باشه.

نظر ن‌هایی ما درباره عینک آفتابی برای کوهنوردی

واضحه که متخصصای چشم توصیه می‌کنن که موقع کوهنوردی، حتی تو ماه‌‌هایی که آفتاب کمتره، حتماً از چشم‌ها در برابر اشعه‌‌های مضر UV محافظت کنین و بهترین راه حل یه عینک آفتابی باکیفیت و راحته. اضافه کردن یه کلاه لبه پهن یا کلاه نقاب‌دار هم می‌تونه محافظت بیشتری برای چشم‌‌های حساس و پوست اطراف چشم فراهم کنه.