اسپرینگ درایو سیکو چیه؟ کوارتزه یا مکانیکی؟

الان دیگه بیشتر ساعت‌بازها وقتی همچین تیتری می‌بینن، فکر می‌کنن جوابش واضحه. اسپرینگ درایو یه تکنولوژی موتور ساعته که شرکت سیکو ابداعش کرده و بیشتر تو برند گرون‌قیمت‌ترش یعنی گرند سیکو استفاده و معروف شده. این تکنولوژی واسه دقت فوق‌العاده‌اش (تو حد یه ثانیه در روز) و عقربه ثانیه‌شمار روونش شناخته شده. اما جالبه بدونید که اسپرینگ درایو اول تو ساعت‌‌های گرند سیکو متولد نشد، بلکه اولین بار تو ساعت‌‌های سیکو و کردور ظاهر شد. ولی خب، دارم تند میرم. بیاید از اول شروع کنیم و به این سوال جواب بدیم: اسپرینگ درایو سیکو چیه؟

ریشه‌‌های اسپرینگ درایو

داستان اسپرینگ درایو سیکو از اواخر دهه ۱۹۷۰ شروع شد و ایده اصلیش از یوشیکازو آکاهانه، مهندس شرکت سوا سیکوشا (که الان بهش میگن شرکت سیکو اپسون) اومد. آکاهانه سال ۱۹۷۱ وارد این شرکت شد، فقط دو سال بعد از اینکه اولین ساعت کوارتز دنیا یعنی سیکو آسترون تو سال ۱۹۶۹ ساخته شد. اون موقع، سیکو داشت رو توسعه تکنولوژی‌‌های خورشیدی و کینتیک کار می‌کرد تا ساعت‌‌های کوارتزش رو تقویت کنه. ولی آکاهانه یه ایده کاملاً جدید به ذهنش رسید که اسمش رو گذاشت “قفل کوارتز”. ایده‌اش این بود: ساختن یه ساعت با دقت کوارتز که به جای باتری، مثل ساعت‌‌های مکانیکی از انرژی حرکت مچ دست استفاده کنه.

این ایده سال ۱۹۷۷ به ذهن آکاهانه رسید، وقتی که رو تکنولوژی “کوارتز دوقلو” کار می‌کرد. سال ۱۹۷۸، یه پتنت برای این تکنولوژی که بعداً اسمش شد اسپرینگ درایو، ثبت شد. سال ۱۹۸۲، بعد از ثبت یه پتنت دیگه، یه تیم جمع شد تا ایده آکاهانه رو عملی کنه. ولی تکنولوژی اون زمان جواب نداد و نتونستن یه موتور اسپرینگ درایو تجاری بسازن. هدفشون این بود که یه موتور اسپرینگ درایو با ۴۸ ساعت ذخیره انرژی بسازن، ولی اولین نمونه‌شون فقط ۴ ساعت کار می‌کرد. سال ۱۹۸۳، وقتی سیکو فهمید باید صبر کنه تا تکنولوژی IC پیشرفت کنه، پروژه رو موقتاً کنار گذاشت.

بعد از یه دهه، سال ۱۹۹۳ تکنولوژی الکترونیکی لازم که می‌تونست اسپرینگ درایو رو ممکن کنه، به وجود اومد و دوباره کار رو شروع کردن. با مدار‌های مجتمع کم‌مصرف‌تر، سیکو این بار با همکاری بخش مکانیکی ساعت‌سازی سیکو تلاش دومش رو شروع کرد. ولی این تلاش دوم هم سال ۱۹۹۴ شکست خورد. متأسفانه، نمونه بعدی هم نتونست به حداقل ۴۸ ساعت ذخیره انرژی برسه و کمتر از یه روز کامل دووم آورد.

سال ۱۹۹۷، آکاهانه که اون موقع معاون مدیر کل بخش ساعت اپسون بود، دوباره پیگیر ساخت اسپرینگ درایو شد. با اینکه از نظر تکنولوژی خیلی پیشرفتی نکرده بودن، ولی سه سال وقفه و یه رویکرد جدید باعث شد راه بهتری برای استفاده از انرژی پیدا کنن. یه سال بعد، آکاهانه و تیمش چیزی که سیکو بهش میگه “انتشار فنی” رو تو نمایشگاه بازل‌ورلد ۱۹۹۸ ارائه دادن، و سیکو سال بعدش برگشت بازل‌ورلد تا بالاخره اسپرینگ درایو رو معرفی کنه.

آکاهانه سال ۱۹۹۹ از دنیا رفت و نتونست معرفی اسپرینگ درایو به دنیا رو ببینه. کمی بعد از بازل‌ورلد، دسامبر ۱۹۹۹، اسپرینگ درایو سیکو با سه مدل ساعت محدود رونمایی شد. طبق گفته گرند سیکو، از این سه مدل روی هم فقط ۹۰۰ تا ساخته شد – که ۵۰۰ تاش مدل استیل سیکو SBWA001 بود که من خیلی خوش‌شانسم که یکیش رو دارم. اسپرینگ درایو وقتی تولیدش منظم‌تر شد که گرند سیکو سری 9R اسپرینگ درایوش رو سال ۲۰۰۴ معرفی کرد، و از اون موقع خیلی بیشتر تو ساعت‌‌های سیکو و سه برند اصلیش یعنی سیکو، گرند سیکو و کردور استفاده شده.

اسپرینگ درایو چطوری کار می‌کنه؟

موزه سیکو گینزا توضیح میده که اسپرینگ درایو تو شش مرحله کار می‌کنه:

• اسپرینگ درایو مثل یه ساعت مکانیکی کار می‌کنه و از نیروی فنر اصلی که باز میشه برای به حرکت درآوردن مکانیزم‌ها استفاده می‌کنه.
• یه مقدار کم از انرژی فنر به یه روتور منتقل میشه که یه آهنربا داره و برق تولید می‌کنه.
• این برق، مدار مجتمع (IC) رو فعال می‌کنه و نوسانگر کوارتز رو به ارتعاش درمیاره که ۳۲,۷۶۸ بار در ثانیه (۳۲,۷۶۸ هرتز) می‌لرزه.
• یه مدار به اسم تقسیم‌کننده فرکانس، فرکانس نوسانگر کوارتز رو به یه سیگنال که ۸ بار در ثانیه (۸ هرتز) ضربان میزنه تبدیل می‌کنه و این سیگنال مرجع ثابت ۸ هرتز رو می‌فرسته.
• مدار مجتمع (IC) روتور رو با سرعت ثابت نگه می‌داره تا با سیگنال مرجع ۸ هرتز هماهنگ بشه. ترمز روتور پشت سر هم با نیروی الکترومغناطیسی فعال و غیرفعال میشه، در حالی که سیگنال مرجع کوارتز و سرعت چرخش روتور با هم مقایسه میشن.
• در نتیجه، این مکانیزم با انتقال حرکت کنترل شده به این ترتیب به دقت بالایی می‌رسه: فنر اصلی → روتور → چرخ‌دنده‌ها → عقربه‌ها.

به زبون ساده، اسپرینگ درایو دقیقاً همون چیزیه که آکاهانه می‌خواست بسازه – ترکیب دقت کوارتز با خودکار بودن یه ساعت مکانیکی سنتی از طریق یه مکانیزم ابتکاری به اسم تنظیم‌کننده سه‌گانه. این مکانیزم از انرژی جنبشی، الکتریکی و مغناطیسی استفاده می‌کنه تا سرعت ساعت رو تنظیم کنه و با چیزی که سیکو بهش میگه چرخ لغزنده کار می‌کنه. این چرخ لغزنده (که به خاطر عقربه ثانیه‌شمار روونی که می‌سازه این اسم رو روش گذاشتن) از آهنربا‌های الکتریکی استفاده می‌کنه تا انرژی فنر اصلی رو بدون هیچ اصطکاکی کم کنه و همزمان یه جریان الکتریکی تولید کنه که از مدار مجتمع (IC) و یه کریستال کوارتز رد میشه. این جریان دوباره به آهنربا‌های الکتریکی برمی‌گرده و چرخ لغزنده رو طوری تنظیم می‌کنه که دقیقاً ۸ بار در ثانیه بچرخه که باعث اون حرکت روون معروف و دقت +/- ۱۵ ثانیه در ماه میشه.

اسپرینگ درایو کوارتزه؟ مکانیکیه؟ هر دو؟

اسپرینگ درایو رو نمیشه تو دسته‌بندی سنتی کوارتز یا مکانیکی جا داد. یه بخش سوم و جدید تو ساعت‌سازیه. من به شوخی بهش میگم یه تکنولوژی موتور مکانیکی که با یه اسکیپمنت کوارتز تقلب می‌کنه. موتور‌های اسپرینگ درایو در ن‌هایت از یه مقدار خیلی کم انرژی الکتریکی استفاده می‌کنن، اونقدر کم که بهم گفتن اگه کل جمعیت آمریکا ساعت اسپرینگ درایو دستشون کنن، انرژیش در حد روشن کردن یه لامپه.

بیشتر قسمت‌‌های یه موتور اسپرینگ درایو هیچ فرقی با یه موتور مکانیکی سنتی نداره، پس در ن‌هایت با اینکه یه هیبریده، ولی اگه بخوام یه طرف رو انتخاب کنم، بیشتر شبیه مکانیکیه تا کوارتز. ولی خب، چون از کوارتز برای تنظیم استفاده می‌کنه، طرفدار‌های سنتی طبیعتاً تردید دارن بهش بگن مکانیکی. پس جواب ن‌هایی چیه؟ ساده بگم: یه موتور با نیروی مکانیکی (یا بهتره بگیم فنری) که از یه اسکیپمنت کوارتز استفاده می‌کنه.