جادوی آسمان در دستان شما: راهنمای کامل قابلیت مون‌فیز (Moon Phase) در ساعت مچی

پیوند میان انسان و ستارگان جدایی‌ناپذیر است؛ آنچه در کیهان رخ می‌دهد نمی‌تواند برای ما بی‌اهمیت باشد و این واقعیتی است که از دوران باستان شناخته شده است.

امروز قصد داریم درباره قابلیت «مون‌فیز» یا همان نمایش وضعیت ماه در ساعت‌های مچی صحبت کنیم. این یک ویژگی خاص و فنی است که در گذشته از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بود و با وجود اینکه امروزه تکنولوژی‌های دیجیتال آن را از نظر کاربردی به حاشیه رانده‌اند، همچنان یکی از مجذوب‌کننده‌ترین قابلیت‌ها در دنیای خرید ساعت مچی اصل به شمار می‌رود.

هدف و مکانیزم عملکرد پیچیدگی نمایش وضعیت ماه

هدف این قابلیت مشهور، نشان دادن وضعیت فعلی ماه است؛ به این معنا که بدون نیاز به نگاه کردن به آسمان، متوجه شویم که ماه در وضعیت محاق، هلال افزاینده، ماه کامل یا هلال کاهنده قرار دارد. اما شاید این سوال پیش بیاید که اصلاً چرا چنین قابلیتی اختراع شد؟

دنیای امروز توسط تکنولوژی زیر و رو شده است و انواع اطلاعات به راحتی در دسترس همگان قرار دارد. اما تا همین ۴۰ سال پیش، اندازه‌گیری دقیق و سریع پدیده‌هایی مانند مسابقات اتومبیل‌رانی یا اختلاف ساعت مناطق مختلف بدون وجود یک ساعت مکانیکی دقیق، بسیار دشوار بود.

قابلیت نمایش وضعیت ماه دقیقاً برای کمک به خواندن ستارگان به وجود آمد؛ به ویژه ردیابی وضعیت ماه که همان‌طور که می‌دانیم، هر ۲۹.۵ روز یک بار به دور زمین می‌چرخد.

در واقعیت، چرخه ماه ۲۹ روز و ۱۲ ساعت و ۴۴ دقیقه و ۳ ثانیه است. این تفاوت جزئی باعث ایجاد یک انحراف کوچک می‌شود که نتیجه آن بروز خطای یک روزه در هر ۲ سال و ۷ ماه است؛ عددی که با توجه به پیچیدگی محاسبات مکانیکی، بسیار ناچیز و تحسین‌برانگیز است.

تکمیل عملکرد نمایش وضعیت ماه در ساعت‌ها چندین قرن به طول انجامیده است و استادان ساعت‌ساز تلاش‌های زیادی را وقف توسعه و دقت آن کرده‌اند. امروزه در فروشگاه اشرافی، ما شاهد مدل‌هایی هستیم که این هنر باستانی را به زیباترین شکل ممکن به تصویر می‌کشند.

در مورد نحوه عملکرد، ابتدا باید میان انواع موتور ساعت تمایز قائل شد. در ساعت‌های کوارتز، یک برد مدار چاپی و برنامه‌ریزی شده وظیفه هدایت این قابلیت را بر عهده دارد. اما در یک ساعت مکانیکی، چرخ‌دنده‌ها و قطعات متحرک هستند که این عملکرد را بسیار پیچیده‌تر و فنی‌تر می‌کنند.

در زیر صفحه یک ساعت اتوماتیک یا کوارتز، دیسکی قرار دارد که دو ماه یکسان روی آن نقش بسته است. این دیسک هر ۲۹.۵ روز یک دور کامل می‌زند، دقیقاً مشابه مدار ماه به دور زمین. دلیل استفاده از دو ماه این است که پس از پایان یک دوره، ماه دوم از سمت چپ وارد دریچه صفحه ساعت می‌شود، در حالی که ماه قبلی از سمت راست «پنهان» می‌گردد.

این دیسک دارای ۵۹ دندانه (۲۹.۵ ضربدر ۲) است و هر ۲۴ ساعت یک گام به جلو می‌رود تا به آرامی وضعیت ماه را در پشت دو یا سه منحنی که نماد زمین هستند، نمایش دهد.

وضعیت ماه در دوران باستان

از زمان‌های قدیم، انسان همواره به دنبال درک منظومه شمسی بوده تا بتواند گذر زمان را اندازه‌گیری کرده و زندگی روزمره خود را با آن وفق دهد. خواندن ستارگان حیاتی بود زیرا اجازه جهت‌یابی در فضا و توضیح پدیده‌های طبیعی زمین را می‌داد و به فعالیت‌هایی مانند دریانوردی، ماهیگیری و کشاورزی کمک می‌کرد.

در سال ۱۹۹۹، «حلقه گوسِک» در آلمان کشف شد؛ یک سایت باستانی متعلق به ۴۸۰۰ سال پیش از میلاد که گفته می‌شود کاربردهای نجومی و کشاورزی داشته است. این سازه دارای سه شکاف است که محور آن‌ها با طلوع و غروب خورشید در انقلاب زمستانی و تابستانی همخوانی دارد و اهمیت دانستن موقعیت دقیق خورشید را برای انسان‌های نخستین نشان می‌دهد.

نزدیک‌ترین تصویر به آنچه امروز در ساعت‌های مدرن می‌بینیم، «دیسک نبرا» است. یک دیسک برنزی به قطر ۳۰ سانتی‌متر که خورشید، سی و دو ستاره و یک ماه هلال روی آن نقش بسته بود. این قدیمی‌ترین نمایش یافت شده از طاق آسمان است که قدمت آن به ۱۶۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد.

تحولات در طول قرن‌ها

در طول قرن‌ها، انسان به طور مداوم برای بهبود محاسبات وضعیت ماه تلاش کرده و پیشرفت‌های اجتماعی و علمی به این روند کمک شایانی کرده‌اند.

قبل از ظهور ساعت‌های مچی و جیبی، این کلیساها و برج‌های ناقوس بودند که زمان و ریتم زندگی روزمره را تعیین می‌کردند. بنابراین، تعبیه این قابلیت در چنین سازه‌هایی ضروری بود؛ مانند ساعت نجومی سالزبری در سال ۱۳۸۶ یا ساعت نجومی مشهور پراگ در میدان قدیمی شهر که قدمت آن به سال ۱۴۱۰ بازمی‌گردد.

قرون وسطی و سده‌های پس از آن سرشار از اکتشافات علمی بود که به بهبود و ظرافت بیشتر در نمایش وضعیت ماه کمک کرد. شخصیت‌هایی مانند گالیله و کوپرنیک با افکار خود، تصورات قبلی درباره جهت‌یابی زمین را متحول کردند.

این تحولات علمی منجر به ساخت اولین ساعت‌های جیبی در اواخر قرن شانزدهم شد که به زودی جایگزین خواندن زمان از روی برج‌های ناقوس قدیمی شدند.

برخی از مشهورترین ساعت‌های دارای قابلیت مون‌فیز

یکی از اولین ساعت‌های مچی که قابلیت اندازه‌گیری وضعیت ماه را داشت، پتک فیلیپ رفرنس 97975 ساخته شده در سال ۱۹۲۵ بود. این مدل نقطه عطفی در انتقال قابلیت مون‌فیز از ساعت‌های جیبی به ساعت‌های مچی محسوب می‌شود. این قطعه اولین تقویم دائمی تاریخ بود که وضعیت ماه را در کنار نمایش روز هفته، ماه و سال ادغام کرد.

در طول سال‌ها، تقریباً تمام برندهای معتبر از جای پای پتک فیلیپ پیروی کردند؛ برندهایی مانند ژژ لکولتر با مدل Master Ultra Thin Moonphase، رولکس با مدل Cellini Moonphase و ای لانگه اند زونه با مدل Lange 1 Moon Phase.

هنر و مهارت ساعت‌سازان در طول سال‌ها به شدت رشد کرده است. آنچه در ابتدا صرفاً شمارش فازهای ماه بود، اکنون به سطوح خیره‌کننده‌ای رسیده است؛ مانند مدل Vacheron Constantin Les Cabinotiers Celestia Astronomical Grand Complication 3600 که بیشتر به یک اثر هنری شباهت دارد تا یک ساعت ساده.

این ساعت شگفت‌انگیز دارای ۲۳ قابلیت فنی (Complication) است که تقریباً همگی بر محاسبه پدیده‌های آسمانی تمرکز دارند. برای مثال، این ساعت قادر است سطح جزر و مد را از طریق بازسازی سه بعدی و مینیاتوری خورشید، زمین و ماه که دائماً در حال حرکت هستند، محاسبه کند.

همچنین زمان طلوع و غروب خورشید توسط عقربه‌های ظریفی که روی دو مقیاس مدرج حرکت می‌کنند، نشان داده می‌شود. طول روز و شب نیز در یک نشانگر ویژه در ساعت ۶ قابل مشاهده است.

اما این تمام ماجرا نیست؛ علائم زودیاک، فصول، انقلابین و اعتدالین نیز در صفحه ساعت گنجانده شده‌اند. در پشت قاب ساعت نیز صور فلکی همان‌طور که از نیمکره شمالی دیده می‌شوند، همراه با کهکشان راه شیری طراحی شده است. این ساعت یک شاهکار واقعی مهارت و مهندسی است.

همان‌طور که در ابتدای مقاله اشاره شد، هرچند ممکن است امروزه این قابلیت از نظر کاربردی ضروری به نظر نرسد، اما معتقدم نمایش وضعیت ماه برای همیشه یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های دنیای ساعت باقی خواهد ماند؛ قابلیتی که کلکسیونرها همیشه در پی آن خواهند بود.

امیدواریم این مطلب برای شما مفید بوده باشد. برای مشاهده و بررسی جدیدترین مدل‌های ساعت‌های مچی، شما را به بازدید از مجموعه بی‌نظیر ما در فروشگاه اینترنتی اشرافی دعوت می‌کنیم. برای یک انتخاب هوشمندانه و دریافت مشاوره فوری، دستیار هوشمند اشرافی همیشه آماده پاسخگویی به سوالات شماست.