ساعت سفارشی فرانسیس فورد کاپولا؛ گرانترین ساعت برند اف.پی. ژورن (F.P. Journe) در تاریخ حراجیها
پس از یک حراجی رکوردشکن در نیویورک، ساعت مچی تکنسخه و اختصاصی این فیلمساز برجسته، به ارزشمندترین شاهکاری تبدیل شد که این ساعتساز مستقل تا به امروز به فروش رسانده است.
فرانسیس فورد کاپولا، کارگردان افسانهای، سالهاست که به خوبی میداند یک ساعت مچی روی پردهی نقرهای سینما چقدر میتواند حرف برای گفتن داشته باشد. اگر یادتان باشد در فیلم «اینک آخرالزمان» (Apocalypse Now)، سرهنگ کورتز یک رولکس جیامتی-مستر (Rolex GMT-Master) خط و خشدار و جنگدیده به دست دارد؛ یا در فیلم «پدرخوانده: قسمت دوم»، به قدرت رسیدنِ مایکل کورلئونه با ظرافت تمام توسط یک امگا کانسلیشن (Omega Constellation) به تصویر کشیده میشود. حتی در فیلم جدیدش یعنی «مگالوپولیس» (Megalopolis)، کاپولا روی مچ آدام درایور یک ساعت مرموز با الهام از سبک «آرت دکو» میبندد؛ انتخابی که درست به اندازه خودِ فیلم، جسورانه و بحثبرانگیز است.
جالب است بدانید که فیلم «مگالوپولیس» دقیقاً همان دلیلی است که باعث شد کمیابترین ساعتِ کاپولا اخیراً زیر چکش حراج برود. این فیلم با سرمایه شخصیِ خود کاپولا ساخته شد و او را مجبور کرد تا از بخش قابلتوجهی از داراییهای ارزشمندش دست بکشد؛ از جمله تاکستانهایش در دره ناپا و البته همین نمونه اولیه (پروتوتایپ) و بینظیر از برند F.P. Journe که منحصراً برای شخص او ساخته شده بود. زمانی که این ساعت در ماه دسامبر در سیزدهمین حراجی ساعتِ فیلیپس در نیویورک به نمایش درآمد، با ثبت رکورد خیرهکننده ۱۰.۷۵۵ میلیون دلار، به گرانترین ساعتی تبدیل شد که تا به حال برای برند اف.پی. ژورن پرداخت شده است.
در این حراجی، ساعت مورد بحث ما در کنار چند شاهکار دیگر از کلکسیون شخصی کاپولا چوب حراج خورد؛ ساعتهایی مثل پاتک فیلیپ ورلد تایم (Patek Philippe World Time)، برگه کلاسیک (Breguet Classique)، بلانپین مینت ریپیتر (Blancpain Minute Repeater) و یک آیدبلیوسی پرتغیزر کرونوگراف (IWC Portugieser Chronograph). اما با این وجود، ستاره بیچونوچرای این حراجی، ساعتی بود که با نام «FFC» شناخته میشود؛ یک شاهکارِ واقعی و کاملاً تکنسخه که اختصاصاً برای این کارگردان بزرگ طراحی شده بود و در واقع ثمره یک دوستی طولانی و البته دور از انتظار با شخصِ «فرانسوا-پل ژورن» (François-Paul Journe) بود.
آشنایی کاپولا با ژورن به سال ۲۰۰۹ برمیگردد؛ زمانی که همسرش برای هدیه کریسمس یک مدل «Chronomètre à Résonance» از جنس پلاتین به او تقدیم کرد. سه سال بعد، کاپولا این ساعتساز نابغه را به تاکستانِ اختصاصیاش (Inglenook) در دره ناپا دعوت کرد. در آن دیدار، گپوگفت آنها از سینما و هنر گرفته تا پیچیدگیها و ظرافتهای ساعتسازی مکانیکی را در بر میگرفت. در میانههای همین صحبتها بود که کاپولا یک سوال عجیب و متفاوت مطرح کرد: «آیا تا به حال در دنیای ساعتسازی، از شمایلِ دستِ انسان برای نشان دادن زمان روی صفحه ساعت استفاده شده است؟»
این سوال برای ژورن مثل یک جرقه یا کاتالیزور عمل کرد. نتیجهی این جرقه، شروع یک روندِ طولانی، کُند و بسیار دقیق برای توسعه ساعتی بود که بعدها FFC نام گرفت: ساعتی که برای نشان دادن ۱۲ ساعتِ روز، از مکانیزمِ یک دست انسان استفاده میکند؛ به این شکل که با باز و بسته شدنِ انگشتان و حرکتِ مفصلیِ انگشت شست در ترکیبهای مختلف، زمان به نمایش درمیآید. تا به امروز، این تنها ساعت در کلکسیون اف.پی. ژورن است که ایده اولیهاش متعلق به خود او نبوده است. با این حال، او چنان شیفته این ایده شد که با تمام وجود آن را پذیرفت و سالها زمان را صرف ساخت نمونههای اولیه کرد تا این رویا را بدون کوچکترین کموکاستی به واقعیت تبدیل کند.
ژورن برای اجرای این ایده، به سراغ یک الهامبخشِ تاریخیِ عجیب و غیرمنتظره رفت: «آمبرواز پاره» (Ambroise Paré)، جراح مشهور قرن شانزدهم میلادی که نوآوریهایش در زمینه ساخت اندامهای مصنوعی، در واقع جرقههای اولیه مهندسی مکانیک مدرن به حساب میآیند. یکی از اختراعاتِ پاره به نام «Le Petit Lorrain» — که یک دست مصنوعیِ مفصلدار ساخته شده از آهن و چرم بود و حرکاتش با چرخدندهها و فنرهای مخفی کنترل میشد — شباهت بسیار جذاب و قابلتوجهی با ساختارها و مکانیزمهایِ پیچیدهی ساعتسازیِ مدرن داشت.
دستی که روی صفحه این ساعت از جنس فلز ساخته شده — و در واقع یک اُتوماتای (ماشین مکانیکی خودکار) اصیل به حساب میآید — حالوهوای خاصی از سبک «رترو-فوتوریستی» (آیندهنگریِ کلاسیک) و «استیمپانک» به این ساعت میبخشد. روی هم قرار گرفتنِ صفحات فلزی و نمایان بودنِ پیچها روی این دست، همزمان هم یادآور دستکشهای زرهیِ شوالیههای قرون وسطی است و هم حسی از ماشینآلات سنگین صنعتی را القا میکند. ژورن برای به حرکت درآوردنِ این دست مکانیکی، از موتور اختصاصیِ خود یعنی کالیبر Octagon 1300.3 استفاده کرد. او هفت سالِ تمام این موتور را بهینهسازی کرد تا در نهایت توانست این مکانیزم پیچیده را در قابی با ضخامت خیرهکننده و بسیار ظریفِ ۸.۱ میلیمتر جای دهد.
از این ساعت تنها دو نمونه اولیه (پروتوتایپ) ساخته شد: یکی برای خودِ ژورن و دیگری برای کاپولا. با این حال، ساعتِ متعلق به این کارگردان همچنان کاملاً منحصربهفرد است؛ چرا که حروف اختصاری نام او روی آن حک شده و به پلهای حرکتی (Bridges) از جنس استیل مجهز است. در سال ۲۰۲۱، یک نسخه با رنگ آبی از این مدل در حراجی خیریه Only Watch به نمایش درآمد و هنوز هم سالانه چند نسخه محدود و کاملاً سفارشی از این ساعت برای مشتریانِ بسیار خاص ساخته میشود. اما در نهایت، این ساعتِ کاپولاست که راویِ اصلی این داستان است؛ و همانطور که از شخصیت او انتظار میرود، تنها دلیلی که باعث شد به فروشِ این شاهکار رضایت دهد، تامینِ مالیِ پروژههای بلندپروازانه هنریِ خودش بود.
فرانسوا-پل ژورن در زمان فروشِ این ساعت گفت: «من با افتخار از فروش این ساعت در حراجی فیلیپس حمایت میکنم تا کمکی باشد برای خلق شاهکارهای هنریِ کاپولا در دنیای سینما. صحبت کردن با فرانسیس در سال ۲۰۱۲ و شنیدن ایدهاش درباره استفاده از دست انسان برای نشان دادنِ زمان، به من انگیزهای داد تا ساعتی خلق کنم که حتی خودم هم پیش از آن تصورش را نمیکردم.»
او در ادامه میافزاید: «این چالش بسیار بزرگ و دلهرهآور بود؛ اما دقیقاً همان سبکی از پروژههای ترکیبی و فکری بود که من عاشقِ دستوپنجه نرم کردن با آنها هستم. پس از سالها همکاری و همفکری مستقیم با فرانسیس در طول مراحل توسعه، تحویل دادن این نمونه اولیه از ساعت FFC به او در سال ۲۰۲۱، باعث افتخار و خوشحالی فراوان من بود.»
کاپولا در نهایت فیلم «مگالوپولیس» را روی پرده برد؛ فیلمی که نظرات و نقدهای ضدونقیضی به همراه داشت، اما خودش در کمال آرامش به ساخت آن افتخار میکند. او در این باره گفته است: «بهویژه در دورانی که کمتر کسی جراتِ شنا کردن خلافِ جریان و ترندهای غالب سینمای معاصر را دارد، به این اثر افتخار میکنم.»
در این میان، ساعت FFC داستانِ جذابِ خودش را روایت میکند؛ داستانی از یک همکاری کمنظیر میان یک فیلمساز بزرگ و یک ساعتساز نابغه. داستانی از جنسِ صبر، کنجکاوی، و هنرِ دست که این شاهکارِ بیبدیل را به وجود آورد.
